Rząd zapowiada kontrole w ochronie zdrowia i nowe zasady ujawniania wynagrodzeń

Kontrole mają objąć dostęp do leczenia, płace i wydatki publiczne

Sprawa jest istotna, bo dotyczy jednego z najwrażliwszych obszarów życia publicznego: dostępu pacjentów do lekarza i leczenia szpitalnego. Premier Donald Tusk zapowiedział działania, które mają dać szybki obraz skali problemów w ochronie zdrowia i wskazać kierunek niezbędnych zmian. W centrum zapowiedzi znalazły się zarówno kwestie możliwych nierówności w dostępie do świadczeń, jak i sposób wydawania publicznych środków oraz system wynagrodzeń w placówkach medycznych.

Zapowiedziane kontrole mają objąć przypadki, w których o tempie uzyskania pomocy medycznej mogły decydować relacje osobiste, a nie kolejność czy potrzeby zdrowotne pacjentów. Równolegle sprawdzane mają być sytuacje, w których część lekarzy mogła wykorzystywać system do osiągania nieuzasadnionych korzyści finansowych, między innymi przez świadczenie pracy w kilku miejscach jednocześnie. Według zapowiedzi ma to być początek szerszej naprawy systemu, który przez lata narastających problemów stał się mało przejrzysty i trudny do skutecznego nadzoru.

"System, w którym znajomości mogą decydować o tempie dostępu do lekarza czy leczenia szpitalnego, wymaga radykalnych zmian. Dlatego niezbędna jest akcja kontrolna, która pozwoli zbudować możliwie szybki obraz koniecznych działań"

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

Szef rządu zaznaczył, że nie chodzi wyłącznie o pojedyncze incydenty, lecz o zjawisko o charakterze systemowym. W jego ocenie potrzebna jest wspólna odpowiedzialność świata polityki, prezydenta i środowiska medycznego, ponieważ bez współpracy różnych stron trudno będzie przeprowadzić głębokie zmiany. To ważny sygnał również dla pacjentów, którzy od lat wskazują nie tylko na długie kolejki, ale też na brak jasnych zasad i poczucie nierównego traktowania.

"Nikogo nie obwiniam, ale system jest naprawdę zwyrodniały. Przez całe lata był coraz bardziej nastawiony na śrubowanie wynagrodzeń części lekarzy. Doszło do takich dysproporcji, że są szpitale, w których koszty wynagrodzeń stanowią niemal całość wszystkich wydatków"

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

Według przedstawionych informacji problem pogłębiały przez lata rosnące dysproporcje w wynagrodzeniach części pracowników medycznych. W niektórych placówkach koszty płac mają pochłaniać niemal 100 procent budżetu szpitala. Taka struktura wydatków oznacza poważne ryzyko dla bieżącego funkcjonowania placówek, ponieważ ogranicza środki na leczenie pacjentów, zakup sprzętu, materiałów czy organizację świadczeń.

• W niektórych szpitalach koszty wynagrodzeń mają sięgać prawie 100% całego budżetu placówki.
• Nowe przepisy dotyczące kontroli wynagrodzeń mają zostać przyjęte jeszcze podczas obecnego posiedzenia Sejmu.
• W lipcu ma wejść w życie ustawa tworząca centralny rejestr umów jednostek sektora finansów publicznych.
• Kontrole mają objąć konkretne osoby i konkretne wynagrodzenia w publicznej ochronie zdrowia.

Nowe przepisy i centralny rejestr umów mają zwiększyć przejrzystość

Jednym z kluczowych elementów zapowiedzianych działań jest projekt ustawy przyjęty przez Radę Ministrów dzień wcześniej. Ma on umożliwić agencji podległej Ministerstwu Zdrowia skuteczne kontrolowanie i monitorowanie wynagrodzeń lekarzy. Zgodnie z zapowiedzią chodzi nie o ogólne szacunki, lecz o weryfikację dotyczącą konkretnych osób i konkretnych płac, co ma wzmocnić realny nadzór nad pieniędzmi wydawanymi w publicznej ochronie zdrowia.

"Wczoraj Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, który wreszcie umożliwi agencji podległej Ministerstwu Zdrowia skuteczne kontrolowanie i monitorowanie wynagrodzeń lekarzy. Będzie to dotyczyło konkretnych osób i konkretnych płac"

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

Znaczenie tych zmian wykracza poza samą kwestię płac. Rząd wskazuje, że obecnie udział środków przeznaczanych na wynagrodzenia w wielu przypadkach pozostaje nieproporcjonalnie wysoki wobec wydatków bezpośrednio związanych z leczeniem pacjentów. Większa transparentność ma z jednej strony ułatwić nadzór nad publicznymi pieniędzmi, a z drugiej odbudować zaufanie społeczne do systemu, w którym brak jasnych informacji o wynagrodzeniach od dawna budzi napięcia i wątpliwości.

Ważnym terminem w tym harmonogramie jest również lipiec. Wtedy ma wejść w życie ustawa wprowadzająca centralny rejestr umów jednostek sektora finansów publicznych. To rozwiązanie ma umożliwić kontrolę wynagrodzeń w publicznej służbie zdrowia, w tym w samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej. W praktyce może to oznaczać większą dostępność danych o umowach zawieranych przez publiczne podmioty medyczne oraz łatwiejsze wychwytywanie ewentualnych nieprawidłowości.

"Mam nadzieję, że we współpracy ze środowiskiem medycznym będziemy poszukiwać kolejnych rozwiązań prawnych, które uniemożliwią nadużywanie systemu"

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

Zapowiedź dalszych prac legislacyjnych pokazuje, że przyjęcie jednej ustawy nie ma zamknąć całego procesu. Rząd zakłada poszukiwanie kolejnych rozwiązań razem ze środowiskiem medycznym, tak aby ograniczyć możliwość obchodzenia zasad i wykorzystywania luk systemowych. Z punktu widzenia pacjentów najważniejsze będzie to, czy nowe narzędzia faktycznie przełożą się na bardziej sprawiedliwy dostęp do świadczeń oraz lepsze gospodarowanie pieniędzmi przeznaczanymi na ochronę zdrowia.

NIK ma przygotować raport, a w tle są też sygnały ze Szpitala Południowego

Osobnym, ale powiązanym kierunkiem działań mają być kontrole prowadzone przez Najwyższą Izbę Kontroli. Premier poinformował, że zwrócił się o przeprowadzenie kompleksowej kontroli dotyczącej wydatkowania środków publicznych w ochronie zdrowia. Celem ma być uzyskanie szczegółowego raportu oraz wniosków pokazujących miejsca, w których mogło dochodzić do nadużyć. Jeżeli potwierdzą się uzasadnione podejrzenia naruszeń prawa, sprawy mają być kierowane do prokuratury.

"Zwróciłem się do Najwyższej Izby Kontroli o przeprowadzenie kompleksowych kontroli. Chcę otrzymać szczegółowy raport oraz wnioski dotyczące miejsc, w których dochodziło do nadużyć. W uzasadnionych przypadkach sprawy będą kierowane również do prokuratury"

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

Zapowiedzi zbiegły się z pojawiającymi się w mediach sugestiami dotyczącymi Szpitala Południowego oraz korzystania ze świadczeń poza kolejnością lub z ułatwieniami. Premier wskazał, że doniesienia obejmują również odniesienia do polityków Koalicji Obywatelskiej. W tej sprawie oczekiwane są publiczne wyjaśnienia od wszystkich osób, których sytuacja może dotyczyć, a także precyzyjne informacje ze strony samego szpitala i samorządu warszawskiego. Zaznaczono również, że istnieje wystarczająco dużo sygnałów, by placówka rozważyła decyzje personalne.

"Dzisiaj w mediach pojawiają się sugestie dotyczące Szpitala Południowego i korzystania z usług poza kolejnością czy z ułatwieniami, także w odniesieniu do polityków Koalicji Obywatelskiej. Każdy, kto znajdzie się w tej sytuacji, będzie musiał publicznie wytłumaczyć, jak było naprawdę. Oczekuję również od szpitala i samorządu warszawskiego precyzyjnych informacji. Jest też wystarczająco dużo sygnałów, żeby szpital podjął także decyzje personalne"

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

Szef rządu podkreślił, że sprawa powinna zostać wyjaśniona całkowicie, bez pozostawiania miejsca na niedomówienia. Jeżeli okaże się, że doszło do złamania prawa, postępowaniem ma zająć się prokuratura. Jeśli natomiast nieprawidłowości będą dotyczyły sfery standardów etycznych lub dobrych obyczajów, konsekwencją ma być odpowiedzialność polityczna. Taki podział odpowiedzialności ma pokazać, że reakcja państwa nie będzie ograniczona wyłącznie do przypadków o charakterze karnym.

"Nie może pozostać żadna dwuznaczność i wszystko musi być wyjaśnione do samego spodu"

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

"Jeśli okaże się, że złamano prawo, sprawą zajmie się prokuratura, a jeśli doszło do naruszenia dobrych obyczajów, będzie to skutkować odpowiedzialnością polityczną"

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

W szerszej perspektywie zapowiedziane działania mają posłużyć ocenie skali problemu i przygotowaniu kolejnych zmian systemowych. Rząd deklaruje, że celem jest większa przejrzystość, ograniczenie ryzyka nadużyć i bardziej efektywne wykorzystanie środków publicznych z korzyścią dla pacjentów. Ostatecznie najważniejszym sprawdzianem tych zapowiedzi będzie tempo wdrożenia nowych przepisów, wyniki kontroli oraz to, czy uda się realnie ograniczyć sytuacje, w których znajomości lub niejasne reguły wpływają na dostęp do leczenia.

"Znajomości nie mogą decydować o tempie dostępu do lekarza czy szpitala. System wymaga radykalnej naprawy i wspólnej odpowiedzialności wszystkich środowisk politycznych"

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów